# tepl

davidova

Содержание

Здравствуй, это я!

Улицы радужного города

Теплохолодность

Гармония родственных цветов

Три феи

Цветовой круг

Тональная растяжка цвета

В поисках цвета

Цвета спектра

Страна золотистых песков

Страна синего родника

Феи пишут письма

Холодные и теплые цвета

А что дальше?


Аван-и, тусǎм!

Асамат хулин урамĕсем

Ǎшǎ сивĕлĕх

Пĕр-пĕринпе çывǎх тĕссен килĕшўлĕхĕ

Виçĕ асамçǎ

Тĕссен кǎшǎлĕ

Тĕсе майĕпен улǎштарса пырасси

Тĕс шырани

Спектр тĕсĕсем

Ылтǎн çĕршывĕнче

Кǎвак çǎлкуç çĕршывĕнче

Фейǎсем çыру çыраççĕ

Сивĕ тат ǎшǎ тĕссем

Малалла мĕн пулǎ-ши?

Улицы радужного города

Центром Радужного города была площадь. От неё шли две главные улицы. Улица Прохладная постепенно спускалась к реке, а спустившись, она плавно повторяла её изгибы. У самой реки дома располагались лишь по одной стороне улицы. С другой стороны росли плакучие ивы, под которыми прятались от солнца рыбаки.

На улице Прохладной жили холодные цвета, поэтому даже в самый жаркий день здесь было свежо. Они были похожи на лёд и снег, грозовую тучу и море, на длинные тени в парке, на вечернее небо... Уже от одного описания хочется поёжиться и одеться потеплее. Может, ты уже догадался, какие краски жили на этой улице? Фиолетовая краска целыми днями копошилась в огороде, сажала баклажаны, собирала гроздья винограда на балконе. Голубая краска вышивала крестиком море и парусник. Синяя краска сочиняла стихи. Изумрудная краска была ювелиром и придумывала новую коллекцию украшений из драгоценных камней. Зелёная краска поливала капусту из зеленой лейки.

Вторая улица поднималась от площади к холму, где жил известный нам Художник. Называлась она Солнечная. Дорожка была тёплого песочного цвета. Пирамидальные тополя устремлялись вверх, к солнышку. Казалось, что они совсем не дают тени. Трава была салатного цвета. В ней прятались жёлтые одуванчики, красные маки и белые ромашки с золотой серединкой.

Нигде нельзя было спрятаться от палящего солнца. Но жители Солнечной улицы совершенно не страдали от этого. Здесь жили тёплые цвета. По дорожке бегал жёлтый цыплёнок, на огороде грела свой бочок жёлто-оранжевая тыква, красные маки кивали головами прохожим. На самокате катался загорелый мальчишка, похожий на шоколадку. Дед расписывал для внука свистульку из глины. Глина тоже была тёплая, красно-коричневая, едва остывшая после обжига.

Запах спелой малины, висевший в воздухе, сводил меня с ума. Я зашла в дом к Оранжевой краске и просидела за разговорами до вечера.

Оранжевая краска жила в городе много лет. Её домик находился между домами Жёлтой и Красной красок. Своё имя краска получила за своё сходство с апельсином, так звучит слово «апельсин» на английском и немецком языках.

Оранжевая краска – очень жизнерадостная и энергичная, в её доме всегда тепло и уютно.

Мне так нравилось бывать у неё, что я невольно заинтересовалась: почему же у неё так хорошо? Оранжевая краска устроилась в кресле и начала свой рассказ.

Теплохолодность

«Цвета могут быть тёплыми и холодными. Художники часто пользуются термином «теплохолодность» или «теплохолодные отношения». Неужели никто не рассказывал тебе об этом? Существует несколько тёплых и несколько холодных цветов.

Вспомни, кто живёт у нас на Прохладной улице...»

Я стала вспоминать и перечислять. А ты, читатель, помнишь? Если да, то раскрась эти фигурки холодными цветами.

А теперь раскрась тех, кто живёт на Солнечной улице.

Оранжевая краска сказала, что деление на тёплые и холодные цвета не имеет чётких границ. Условно к тёплым цветам относятся жёлтый, оранжевый, красный, а к холодным синий, фиолетовый и зелёный.

Мне стало интересно: а почему краски поселились группами? Но у Оранжевой краски и на этот вопрос был готов ответ.

Три феи

Много лет назад на этом месте была пустыня. Ветер гонял белый песок то с юга на север, то с востока на запад. Ничего особенного в этой пустыне не было, за исключением того, что жили здесь три подруги, три могущественные волшебницы. Сейчас уж и не помнят: были они добрыми или злыми. В сказочных летописях о них рассказывают как о добрых феях. Мы не будем спорить. Целыми днями лежали они на песочке и фантазировали. Стоило им что-то придумать, например, необычный цветок или сказочное животное, все это сразу оказывалось рядом.

Волшебной палочкой взмахну,

Как будто сказочная фея...

Конечно, я не все могу,

Но, верно, многое умею.

А хочешь, сделаю тебя

По-настоящему счастливым?

А хочешь, капельки дождя

Сбегут по улочкам унылым?

Я только палочкой взмахну...

Кажется, чего же ещё желать? Но трём феям всегда чего-то не хватало. Они считали, что их беда в том, что они не простые сказочные феи, а ахроматические, то есть лишённые цвета. Так и жили Белая фея, Серая фея и Чёрная фея в чёрно-белой стране. Они очень переживали, потому что боялись: вдруг дети будут считать их похожими на Кощея Бесцветного. Но они же совсем другие!

Кощей Бесцветный терпеть не мог хроматические, то есть красочные цвета. А ахроматические феи просто мечтали, чтобы в их городе поселились краски. Город уже был придуман. Домики с арками, окошками, парки, аллеи, сады, фонари и ажурные ограды. В городе жили диковинные звери и птицы, росли сказочной красоты цветы и деревья. Не было только красок.

Страна синего родника

Далеко на севере, средь хвойных изумрудных лесов, прячется Страна синего родника. По сиреневой тропинке путник доберётся до склона, на котором сверкает синий родник. Вода в нём изумительной чистоты, всегда прозрачная и холодная. Даже зимой родник не замерзает, усталый путник всегда сможет утолить жажду, а гостеприимные жители страны ему предложат ужин и кров. Деревья на склоне поросли серо-голубым мхом. Такая тишина, что собственные шаги похожи на грохот падающих булыжников. Дворец правителя страны – Синей краски – едва виден средь фиолетовых туч.

В том краю всегда зима:

Тропки белые, дома,

Фонари, забор, сугробы...

Тишина такая, чтобы

Лес заснул, где воедино

Серебристый, белый, синий

Нежным кружевом сплелись;

Где тянулись сосны ввысь.

Посетив эту замечательную страну, я отправлюсь домой, чтобы успеть записать свои истории и показать своим друзьям этюды, которые выполнил во время путешествия.

А что дальше?

Оранжевая краска завершила свой рассказ. «На сегодня достаточно», – сказала она. Мне пришлось с ней согласиться.

Оранжевая краска пообещала, что расскажет и о том, как краски приехали в город, и что из этого вышло. Я очень люблю добрые сказки и обязательно снова загляну к ней, чтобы услышать продолжение. Я, кажется, поняла, почему тёплые и холодные краски живут на разных улицах. А ты догадался?

Пришла пора с тобой прощаться.

Хотят и краски отдохнуть.

Уходят, чтобы возвращаться,

Чтоб отправляться в дальний путь!

Мы попрощаемся с тобою,

Но ненадолго, на чуть-чуть...

Мы встретимся с тобою снова,

Когда захочешь в чудный город

Волшебных красок заглянуть!

Асамат хулин урамĕсем

Асамат хулин шăп варринче илемлĕ лапам пулнă. Вăл хулан икĕ тĕп урамне çыхăнтарса тăнă. Вĕсенчен пĕри – Сулхăн урам текенни – юхан шыв еннелле илсе кайнă, ун патне çитсен хăй те çыран пекех авкаланса малалла тăсăлнă. Шыв хĕрринче урам хăрах енлĕ кăна пулнă. Унăн тепĕр енĕпе пулăçсене хĕвелтен сыхлакан çӳçе йывăçĕсем ӳснĕ.

Сулхăн урамра сивĕ тĕссем пурăннă, çавăнпа кунта чи шăрăх кун та сывлăш уçă тăнă. Ку урамра пурăнакан сăрăсем хăйсен тĕсĕпе пăра, юра, аслатиллĕ çумăр пĕлĕтне, тинĕсе аса илтернĕ, вĕсем паркра ӳсекен йывăçсен вăрăм ĕмĕлкисем пек, каçхи тӳпе пек тĕксĕммĕн курăннă. Вĕсене аса илсенех шăм-шак çӳçеннĕ, ăшăрах тăхăнас килсе кайнă. Çак урамра мĕнле тĕссем пурăннине тавçăрса илтĕн пулĕ ĕнтĕ. Хĕрлĕ кăвак (фиолетовый) тĕс кунĕ-кунĕпе пахчара чакаланнă: баклажан лартнă, балкон çинче иçĕм çырли пуçтарнă. Сенкерри пир çине хумлă тинĕс, парăслă карапсем тĕрленĕ. Кăвакки сăвăсем хайланă. Изумруд тĕсли, ювелир пулса ĕçлекенскер, хаклă чулсенчен ăсталанă япаласен коллекцийĕсене йĕркеленĕ. Симĕсси симĕс лейка йăтса купăста шăварнă.

Тепĕр урамĕ тĕп лапамран Художник пурăнакан çурт еннелле тăсăлнă. Хĕвеллĕ урам тенĕ ăна. Çак урамри çул тĕсĕпе ăшă хăйăра аса илтернĕ. Сулхăн кӳрес мар тесе тирексем турачĕсене аяккалла мар, çӳлелле ӳстернĕ. Вĕсен айĕнче çутă симĕс тĕслĕ черчен курăк ешернĕ. Курăк ăшĕнче сап-сарă хăлха çакки чечекĕсем, варринче сар çаврашкаллă шап-шурă салтак тӳмисем, хĕп-хĕрлĕ мăкăньсем пытаннă.

Хĕвел пайăркисенчен вара никам та ниçта та пытанайман. Хĕвеллĕ урамра пурăнакансене ку нимĕн чухлĕ те чăрмантарман. Сарă чĕпĕ урамра чупса çӳренĕ, пахчара сарă хĕрлĕ кавăн аякне ăшăтса выртнă, хĕрлĕ мăкăньсем иртен-çӳрене пуç тайса ăсатнă. Хĕвелпе пиçсе хăмăрланнă ача яркăчпа ярăнса çӳренĕ. Ун аслашшĕ мăнукĕ валли тунă тăм шăхличе илемлетсе ларнă. Вĕрипе пиçĕхтернĕ хыççăн сивĕннĕ шăхлич хĕрлĕ хăмăр тĕслĕ курăннă.

Сăмсана пиçсе çитнă хăмла çырли шăрши кăтăклать. Эпĕ Хĕрлĕ сарă тĕс патне кĕтĕм те, иксĕмĕр каçченех пуплесе лартăмăр.

Ку сăрă хулара тахçантанпах пурăнать. Унăн çурчĕ хĕрлĕ тата сарă тĕссен çурчĕсем хушшинче вырнаçнă. Апельсин тĕслĕ пулнăранах ăна Хĕрлĕ сарă сăрă тенĕ. Нимĕç тата акăлчан чĕлхисенче те ку сăмах çавнах пĕлтерет.

Хĕрлĕ сарă тĕс пурнăçа питĕ юратакан хастар сăрă шутланать. Çавăнпа унăн килĕнче яланах ăшă та хăтлă. Хăйĕн патне те чун туртать. Çакăн сăлтавĕ мĕнре-ши? Хĕрлĕ сарă сăрă кресло çине меллĕрех вырнаçса ларчĕ те калама пуçларĕ.

Ӑшă сивĕлĕх

«Тĕссем ăшшисем тата сиввисем пулаççĕ. Ўнерçĕсем час-часах «ăшă сивĕлĕх» текен терминпа усă кураççĕ е «ăшă-сивĕ хутшăнусем» теççĕ. Нивушлĕ сана ăшă сивĕлĕх пирки никам та каласа паман? Ӑшă тĕссем те, сиввисем те темиçешер.

Сулхăн урамра кам пурăннине аса ил-ха...»

Эпĕ вĕсене пĕрерĕн-пĕрерĕн аса илме пуçларăм. Эсĕ, вулаканăм, астăватăн-и? Манман пул сан çак кĕлеткесене сивĕ тĕссемпе сăрласа тух.

Халĕ вара Хĕвеллĕ урамра пурăнакансене илемлет.

«Ǎшă тата сивĕ тĕссем хушшинче çирĕп чикĕ çук, – тет мана Хĕрлĕ сарă сăрă. – Сарă, хĕрлĕ сăрă тата хĕрлĕ тĕссене ăшшисен шутне, кăваккине, хĕрлĕ кăваккине тата симĕссине вара сиввисен йышне кĕртме йышăннă».

Манăн сăрăсем мĕншĕн ушкăнăн-ушкăнăн вырнаçса тухнине пĕлес килсе кайрĕ. Хĕрлĕ сарă тĕс манăн çак ыйтăва та хуравсăр хăвармарĕ.

Виçĕ асамçă

Нумай çул каялла çак вырăнта пуш хир пулнă. Шур хăйăра çил е кăнтăртан çурçĕрелле, е тухăçран анăçалла хăваланă. Кунта виçĕ тантăш – хăватлă виçĕ асамçă – пурăннине шута илмесен çак пуш хир нимĕнпех те уйрăлса тăман. Усал кăмăллă пулнă-и вĕсем е ырă – халĕ ĕнтĕ никам та астумасть. Юмах-халапра вĕсем ырă фейăсем пек тăрса юлнă. Тавлашмăпăр кун пирки. Кунĕ-кунĕпе хăйăр çинче выртса вĕсем темĕн те пĕр шухăшласа кăларнă тет. Халиччен курман чечек шухăшласа кăларнă-и вĕсем е пĕр-пĕр чĕр чун – мĕн шутлани çавăнтах юнашар тухса ларнă тет.

Асамçă пек сан умăнта

Эп патакпа сулса илем-и...

Тӳрех йăлт пулмасассăн та

Ман ĕçĕм усăллă, илемлĕ.

Кала кăна – çав самантрах

Чи-чи телейлĕ çын эс пулăн.

Кала çеç – тунсăх урамра

Сасартăках хĕвел йăл кулĕ.

Асамлă патакпа сулам та...

Тата мĕн кирлĕ ĕнтĕ урăх? Анчах çак фейăсене яланах тем çитмен. Юмахра пурăннă пулин те вĕсем тĕссĕр фейăсем шутланнă. Шурă фея, Сăрă фея тата Хура фея пурăнакан çĕршыв хăй те хура-шурă тĕслĕ кăна пулнă. Ачасем хăйсене Тĕссĕр Кощейпа танлаштарасран хăраса фейăсем çав тери хытă куляннă тет. Вĕсем ун пек мар-çке-ха!

Тĕссĕр Кощей илемлĕ тĕссене тӳсме пултарайман. Виçĕ фея вара хăйсен хулинче сăрăсем пурăнма пуçласса çав тери кĕтнĕ, ĕмĕтленнĕ. Хули мĕнле пулассине те шухăшласа хунă ĕнтĕ вăсем. Арккăллаă, чӳречеллĕ çуртсем, парксем, аллейăсем, садсем, хунарсем, эрешлĕ хумĕсем... Вĕсен ĕмĕтĕнчи хулара тĕлĕнтермĕш чĕр чунсемпе кайăксем пурăннă, юмахри пек илемлĕ чечексемпе йывăçсем ӳснĕ. Ĕмĕте пурнăçлама сăрăсем кăна çитмен.

Кăвак çăлкуç çĕршывĕнче

Кăвак çăлкуç çĕршывĕ инçетри-инçетри çурçĕрте, сип-симĕс хыр-чăрăш вăрманĕсен хӳттинче, пытанса выртать. Сирень сукмак тăрăх утса çулçӳревçĕ кăвак çăлкуç пуçланакан вырăна çитет. Çăлкуçри шыв яланах тăп-тăрă та таса, сивĕ. Вăл хĕлле те пăрланса лармасть, ывăннă çулçӳревçĕ кирек хăçан та ăна ĕçсе ăшне кантарма пултарать, çак çĕршывăн ырă кăмăллă çыннисем ăна апат çитерĕç, çывăрма вырттарĕç. Сăрт çинчи йывăçсем сăрă кăвак мăкпа витĕннĕ. Мĕн тери шăплăх кунта. Çак шăплăхра хăв утнă сасă та йывăр чул кĕмсĕртетсе ӳкнĕн илтĕнет. Çĕршыв патшин – Кăвак сăрăн – керменĕ хĕрлĕ кăвак пĕлĕтсем хушшипе кăшт çеç курăнать.

Хĕл кунта хуçаланать ялан.

Пĕтĕмпех витет вăл юрпалан:

Шап-шурах çуртсем те çулĕсем,

Шурă хӳмесем, хунарĕсем.

Ыйхăланă шăплăхри вăрман

Кăвак, шурă, кĕмĕл чĕнтĕр витĕннĕ,

Хырĕсем çӳле кармашнăн çитĕннĕ.

Çак илемлĕ çĕршывра пулса курна хыççăн эпĕ часрах киле васкарăм. Мĕн курни-илтнине манăн хăвăртрах çырса, ӳкерсе хăварас, çулçӳревре тунă этюдсемпе туссене паллаштарас килчĕ.

Малалла мĕн пулнă-ши?

Хĕрлĕ сарă сăрă хайĕн калавне вĕçлерĕ. «Паянлă-ха çитет», – терĕ вăл. Унпа килĕшмех тивет.

Хĕрлĕ сарă сăрă чĕннĕ хăнасем хулана килсе курни, ун хыççăн мĕн пулса иртни çинчен каярахпа каласа пама шантарчĕ. Ырăпа вĕçленекен юмахсене итлеме эпĕ çав тери юрататăп, çавăнпа та ĕç мĕнпе пĕтнине пĕлме Хĕрлĕ сарă сăрă патне кĕрсе тухатăпах. Сивĕ тата ăшă сăрăсем мĕншĕн пĕр-пĕринчен уйрăм пурăннине эпĕ ăнлантăм пек туйăнать. Эсĕ тавçăрса илтĕн-и?

Сыв пул, ман пĕчĕкçĕ ӳнерçĕ.

Каяççĕ сăрăсем канма.

Ан тунсăхла. Вĕсем килеççĕ

Çитсессĕн вăхăт таврăнма.

Ун чух каллех çула тухатпăр

Юмах тĕнчи-патшалăхне.

Кĕтсе маттур ачасене

Асамлă Асамат хулийĕ

Каллех яр уçĕ алăкне.